Ali Reis Bey, sizin Dünya’daki ve Türkiye' deki aile şirketleri üzerinde önemli çalışmalarınız olduğunu biliyoruz. Öncelikle bu çalışmalarınız ne safhada? Bu konuda bilgi verir misiniz?

Ali Reis Bey, sizin Dünya’daki ve Türkiye' deki aile şirketleri üzerinde önemli çalışmalarınız olduğunu biliyoruz. Öncelikle bu çalışmalarınız ne safhada? Bu konuda bilgi verir misiniz?

Evvela zorlu geçen 2009 sonrası 2010 yılında tüm işletmelere bereketli kazançlar dileyerek sözlerime başlamak isterim. Evet, dünyanın çoğu ülkesinde ticari başarı göstermiş aile şirketleri üzerinde uzunca bir zamandır çalışıyorum. Hatta bu konuda akademik bir tez hazırladım. Tabii ticari hayat ve bu hayatın önemli dinamikleri olan aile şirketleri çok değişken yapılar. Her gün sektörlerde yeni başarılar ve bu başarıların sonrasında ciddi projeler ortaya çıkıyor. Bunları da yakından takip ediyorum.

Sn. Topçu ülke ekonomilerinde aile işletmeleri ne kadar yer tutuyor? Örnekler misiniz?
Ülkelerin ekonomilerinde aile işletmeleri önemli bir yer tutuyor. Yapılan araştırmalara göre ABD'deki bütün işletmelerin %90'ı, küçük işletmelerin ise %60-70'i aile işletmesidir. Dünyadaki aile şirketlerinin sayısının tüm dünyadaki işletmelerin %65'i ile %80'i arasında olduğu sanılmaktadır. Dünyadaki en büyük ve başarılı şirketlerin %40'ı aile şirketlerinden oluşmaktadır.

Ülkemizdeki aile şirketlerini nasıl değerlendiriyorsunuz?
Ülkemizde kurulan işletmelerin büyük çoğunluğunun yaşam süresi kurucunun yaşam süresiyle sınırlı kalıyor. Şirketin kurucusu durumunda olan ve onu küçük bir ölçekten başlayarak adım adım büyüten, bir yaşam süresi için büyük başarı kabul edilebilecek seviyelere ulaştıran işletme sahibi;
şirketinin ikinci nesle, yani oğullarına, kızlarına veya damatlarına bıraktığında, başka bir ifade ile işletmeyi kurup büyüten kişi öldüğünde, firmanın yaşam süresi genellikle son bulmaktadır. Bu durumda işletme ya faaliyetine son vermekte, ya el değiştirmekte ya da oğullar ve damatlar arasında paylaşılarak tekrar başlangıç aşamasına dönülmektedir.

Aile şirketlerimizin ömrünün kısa olmasında temel etkenler nelerdir? Açıklar mısınız?
Bu etkenleri şöyle sıralayabiliriz;
Devir işleminin doğru zamanda yapılmaması,
Devir planlarının olmaması,
Başarılı çalışanların şirkette tutulamaması,
Aile anayasasının hazırlanmaması,
Kurumsallaşmanın olmamasıdır.

Aile anayasası derken tam olarak neyi kastettiniz? Nedir aile anayasası?
Aile şirketleri için temel referans kaynağı olması gereken aile anayasası kavramına farklı açılardan bakmak mümkündür.
Örgütlenme açısından aile anayasası; ailenin yapısını, örgütlenişini, aile üyelerinin şirket yöneticilerinin haklarını ve sorumluluklarını, ailenin şirketten yararlanma koşullarını düzenleyen kurallar bütünüdür şeklinde tanımlanabilir. Bu tanımlamaya göre aile anayasası, üyelerinin güçleri üzerinde düzenleyici bir direktif niteliğindedir ve ilişkileri geliştirmeye yönelik düzenlemeleri içerir.
Daha kapsamlı tanımıyla aile anayasası, “aileye ve ailenin işletmeyle ilişkisine ait yazılı ve yazısız (norm) temel kurallardır” şeklinde ifade edilebilir. Yani, bir aileye evlilik ya da kan bağı ile katılarak aynı soyadını taşımaya hak kazanan kişilerin, gerek aile ilişkilerinde gerek üçüncü şahıslarla ve gerekse işletmeyle olan ilişkilerinde rehber vazifesi gören, aile üyeleri tarafından kabul edilen, tüm aile bireylerine aynı şekilde uygulanan ve uyulmaması durumunda belirli yaptırımları bulunan kurallar ve değerler manzumesidir biçiminde düşünülebilir.

Aile anayasasının ne gibi avantajları vardır? Belirtir misiniz?
Başlıcalarını şöyle sıralayabilirim;
İşletme performansını artırır, işbirliği ve yardımlaşmayı teşvik eder, sağlıklı ilişkileri destekler, tarafsızdır, güven oluşturur.

Aile anayasasını uygulayan ve başarılı olan yurtdışından bir örnek verebilir misiniz?
DuPont firması yüzlerce örnek arasından sadece bir tanesi;
1802 yılında kurulan bir aile şirketi olan DuPont şirketi profesyonel yönetim sayesinde günümüze kadar geldi ve dünyanın en büyük kimya şirketlerinden biri oldu. DuPont, bir aile şirketi olarak bütün sorunlara rağmen başarılı oldu. Bütün erkek aile bireyleri DuPont şirketinde 5-6 yıl çalışınca performansları ailenin ileri gelen 4-5 bireyince değerlendirildi ve buna göre başarısız aile üyeleri yönetimden uzaklaştırıldı.
Ancak bu kişiler 9-10 yıl sonra tekrar yönetime alınma aşamasına geldiler. Böylece aile içi ilişkilerde bir kurumsallaşma sağlandı.

Görüşlerinizin ve çalışmalarınızın oldukça ilgiyle okunacağını tahmin ediyoruz. Son olarak bu konuda neler söylemek istersiniz?
Varlığını uzun süre devam ettiremeyen birçok aile işletmesinde, kurumsallaşmanın olmaması, devir planlarının yapılmaması, iş ve aile ilişkisinin dengelenememesi, iş ve aileye ilişkin rollerin net olarak belirlenmemesi gibi durumlarla karşılaşılmaktadır. Özelikle iş ve aileye ilişkin rol ve görevlerdeki belirsizlik ve sorunları çözmenin en başarılı yollarından birisi aile anayasasının hazırlanmasıdır. Bahsi geçen konulardaki başarılar bize dünya ölçeğinde firmalar bahşedecektir. Türkiye'nin önünü açık görüyorum. Okuyucularınıza saygılar sunuyorum.